سلام
شعرهای زیادی گفتم نمیدونم چاپ کنم یاتووبلاگم بذارم؟
چند هفته ی پیش که هفته پژوهش نامیده شد کلی از مزایا وفواید پژوهش دیدیم و خواندیم و شنیدیم و به فاصله چند هفته بعد خبر مسرت بخش برگزاری نمایشگاه بزرگ کتاب را در نشریات ورسانه ها . این خبر های خوش البته موقعی می تواند برای اهل ادب وهنر مسرت بخش باشد که بتوانند از این رویدادها و تسهیلات آن بهره مند شوند . یعنی قیمت پشت جلد کتاب ها ویا هزینه های تاٌمین منابع پژوهشی دغدغه ی خاطرشان نباشد . این وسط اما تنها کسانی که از این وقایع بی بهره اند هنر مندان و پژوهشگران واقعی اند . آیا دستگاه های ذیربط تدبیری برای حمایت وافزایش توان اقتصادی این قشر فرهیخته اندیشیده است ؟ مثلاٌ آیا یارانه ، بن اهدایی ویا تخفیف ویژه ای برای هنرمندان و پژوهشگران در نظر گرفته شده ؟ شاید باورتان نشود اگر بگویم چند سال پیش در نمایشگاه کتابی که در شهر خرم آباد برگزار شد مجبور شدم سکه ای را که در نخستین جشنواره بداهه نوازان برای احراز مقام اول بداهه نوازان کشور دریافت کرده بودم و خیلی هم می توانست برایم خاطره انگیز باشد فروختم و همه اش را صرف خرید چند جلد کتاب ارزشمند مثل فرهنگ دکتر معین و ... کردم . البته می دانم نباید این مسئله ی خصوصی را بیان میکردم ، اما طرح این خاطره تلخ شاید تلنگری باشد برای مسئولین گرامی که انشاء الله به جای حیف و میل احتمالی بن های کتاب و یا یارانه ها به فکر استفاده بهینه و کاربرد شایسته این امکانات باشند تا شرط مقدماتی توسعه یعنی مطالعه و پژوهش وامنیت خاطر پژوهشگران فراهم آید.
شو عیداستاد مرحوم علیرضا حسینخانی(بهار در موسیقی لرستان) از دیرباز تا کنون نوروز نزد شاعران ، هنرمندان ، خردمندان و تمام مردم ایران زمین جایگاه رفیع و ویژه ای داشته و دارد . مردم لرستان نیز همچون سایر اقوام ایرانی هم نوروز را جشن می گیرند و هم در گرامیداشت و پاسداشت این فصل زیبایی آفرین آثار هنری و ادبی و ارزنده ای خلق نموده اند و می نمایند . هنر و ادب لرستان سرشار از وصف زیبایی های بهار و توصیف دل انگیزی طبیعت زاگرس است . از چند روز قبل از نوروز که خانه تکانی «گردیله گیری gardila giri » شروع می شد تا روز چهاردهم فروردین هر سال در خانه های محله های قدیم و کوچه باغ قدیمی خرم آباد صدای ساز و آواز با صدای پای بهار و شمیم شکوفه ها همنوا می شد . مردم بعد از نوروز به دید و بازدید بزرگان و اقوام و دوستان و همسایگان می رفتند و با سرکشی آئین مهرورزی و مودت را بجا می آوردند و با تبریک عید«edmarki» ارتباط ها را تداوم می بخشیدند و از حال همدیگرخبردارمی شدند . بزرگان و بویژه میزبانها با دادن عیدانه به کوچکترها سنت کهن عیدی را بجا می آوردند و شادی این ایام را دو چندان می کردند . در بیشتر خانه ها که دارای ذوقی بودند صدای ساز و آواز پذیرای مهمانان بود و با خواندن تک بیت های علیدوستی و سردادن ترانه های نوروزی و بهاریه ها محفل انس را گرم تر و شادمانه تر می کردند . با توجه به ارتباط تنگاتنگ شعر و موسیقی در فرهنگ ایرانی در لرستان نیز ترانه های زیبایی در وصف نوروز و در ارتباط با بهار ساخته شده است که هر کدام قابل توجه و بررسی هستند . یکی از این ترانه های زیبا که در ارتباط با نوروز آفریده شده ترانه (شو عید) shoe ed استاد فقید علیرضا حسینخانی است که دارای وزن دو ضربی ترکیبی یا8/6 است . این ترانه در مایه ماهور اجرا شده و از درجه سوم ماهور شروع می شود و دارای گردش ملودی شاد و زیبا و دارای همگونی شعر و موسیقی است . ترانه دارای بافت و جملات مربوط به هم بوده و وزن آن آرام و باوقار است . آغازگر آن این بیت است : « شو عید اوما تکلیف مه چینه ای خدا چی بکم د دس ای زینه »shoe ed oma taklife me china ei khoda chi bakem de dase ee zina یعنی : شب عید آمد و من نمیدانم چه کنم و چه تدبیری بیندیشم با خواسته های نوروزی زنم . شعر این ترانه کنایه آمیز توانسته بیانگر فقر و ناتوانی قشر ضعیف جامعه باشد که در مهمترین شب ایرانیان و مهمترین عید ایرانیان موفق به خرید مایحتاج و تهیه لوازم شب عید و برپایی نوروز در کنار سفره هفت سین نیستند . از قدیم هنرمندان بخشی از هنر خود را به بیان وقایع اجتماعی و بیان مسایل و مصائب مشاغل فرودست و فقیر جامعه اختصاص می دادند . مرحوم علیرضا که در سایر بخش ها و گونه های موسیقی توانا و چیره دست بود( هنرمند مؤلف) نیز به ساخت این ترانه زیبا دست زده که ماندگار است . ملودی این ترانه یکی از زیباترین ملودیهای موسیقی لری بشمار می آید که استاد علیرضا حسینخانی آنرا به مجموعه ارزنده موسیقی لری ارمغان داده و توسط استاد حمید ایزدپناه ثبت و ضبط گردیده و به یادگارمانده است . استاد ایزدپناه بزرگترین خدمت را به فرهنگ و موسیقی این دیار نموده و با تألیف کتابها و ثبت و ضبط موسیقی استادان آن زمان برگ زرینی به فرهنگ و هنر این سامان افزوده که قابل تقدیر است . همگونی و تناسب این ملودی با شعر نشانگر اوج ذوق این شیدای کمانچه نوازی لرستان است که هم شعر را سروده و هم آهنگ آن را ساخته است . این خصوصیت سنت نوازندگان قدیم بوده که هم آهنگساز بوده اند و هم ترانه سرا . هر چند شاید شعر آن از قوت ساختار و استحکام شعری برخوردار نباشد اما نمونه خوبی از این سنت کهن و از بهاریه هایی است که توسط نوازنده ای عاشق و دانا و شیدا آفریده شده که از آخرین نسلهای راویان موسیقی آئینی و کهن لرستان بشمار می آید . امروزه دیگر این سنت کمتر مرسوم است . البته هنوز در روز سیزده بدر مردم خرم آباد با نواختن کمانچه و تنبک (تال تمکtaltomak) در دل طبیعت نوروز باستانی را جشن می گیرند و با پایکوبی و شادمانی این جشن کهن را در دل طبیعت بی نظیر زاگرس زنده نگه داشته اند . برگزاری این مراسم نشانگر زنده بودن این آئینها در دل مردم لردرجامعه امروزاست و بیانگراین واقعیت است که سرشت شادخوی مردم لرستان با شادی و طبیعت گرایی گره خورده و مشغله ها و عناصر و نمودهای جامعه معاصر و تکنولوژی زده امروز نتوانسته شادخواهی ، طبیعت گرایی و ترانه سرایی مردم را از بین ببرد .
« تال »
می آمدی ز دور
وحشی و پر غرور در رقص برف وباد با قامت بلوطدر سینه مالِ یالِ گره کرده ی کمان در پنجه های زاگرسیِ مرد نغمه خوان از ُکنده های جنگل پرشاخ و برگ وباد تا زنده ماند از سرود اساطیر نشان و یاد .*** ای تال کم صبور!
یا درسکوت امن من اینجا پناه گیر بی فاش کردن یک قطره اشک از حسرت وصال یا همرهی ام کن به هلهله . در چرخش دستمالهای زن و مرد و چلچله چون سالهای دور.*** ای تال کم صبور! با ما بگو اندوه کوچ ایل مادام در عبور!***اینجا میانه ی میلاد و مرگ را نجوای تال و یال تدبیر می کند .
اینجا هر مرد لر بانغمه ی کمانچه اش اعجاز عشق را
تفسیر می کند . فرهاد مشتاق
به آستان پدر
نوبهارامسال باسوگت خزانی گشته است
سال ما سال عزای مهربانی گشته است
خانه خالی شد زگفت وُلفط تودراین بهار
شادی ولبخنده خوابیده است درزیر مزار
عیدآمد نیست در خانه صدای خنده ات
دستهایم خالی از عیدانه ی هر ساله ات
سفره ی ماتم گرفته ُبغض ماهی را شکست
کوچ دلگیرت فروغ شمع چشمانم ببست
درمسیر پاروپیرارت چنان حسرت به جان
چون پرستو گشته ام در آسمان بی خانمان
چشم بر رؤیای دیدارت نهم شب تا به روز
لحظه ای شاید بیایی دل قوی دارم هنوز
سال وماه ولحظه وساعت چه تلخ وخالی است
مادر اما گفت یاد وخاطراتت عالی است
خانه ی نو گرچه ُگنجای صفاهای تو نیست
بامبارکباد می گویم مرگ پایان تو نیست
لحظه ی تحویل سال و ماکنار ُتربتت
یاد می داریم ایامی که خوش ُبد ُصحبتت
یادباد آن روزگاران گرامی ای پدر
شاد باشی در بهشت جاودانی ای پدر
نظرات ()
